Lỗi 1: Tin rằng chuỗi ngắn phải cân bằng
Một hiểu sai phổ biến là nghĩ rằng sau nhiều lần kết quả nghiêng về một phía, phía còn lại sẽ xuất hiện để cân bằng. Ví dụ, tung đồng xu sấp ngửa năm lần đều ra sấp, nhiều người cho rằng lần thứ sáu khả năng ra ngửa cao hơn. Thực tế, nếu đồng xu cân đối, mỗi lần tung vẫn là 50% cho mỗi mặt. Chuỗi kết quả trước không làm thay đổi xác suất lần sau.
Đây là ngụy biện con bạc. Nó khiến người mới tin vào quy luật cân bằng của vũ trụ trong khoảng thời gian ngắn. Trong dài hạn, tỉ lệ có thể tiến gần 50%, nhưng dài hạn không đảm bảo sẽ bù đắp trong vài lần tiếp theo. Hiểu đúng điều này giúp bạn tránh quyết định dựa trên cảm giác rằng đã đến lúc phải đổi chiều.
Lỗi 2: Nhầm xác suất độc lập với phụ thuộc
Hai sự kiện độc lập là khi kết quả của sự kiện này không ảnh hưởng đến sự kiện kia. Ví dụ, gieo hai con xúc xắc: xác suất con thứ nhất ra 6 là 1/6, con thứ hai ra 6 cũng là 1/6. Xác suất cả hai cùng ra 6 là 1/36. Nếu đã biết con thứ nhất ra 6, xác suất con thứ hai vẫn là 1/6, không tăng cũng không giảm.
Ngược lại, có những sự kiện phụ thuộc. Ví dụ, rút hai lá bài từ một bộ bài không hoàn lại. Xác suất lá thứ hai là át sẽ thay đổi tùy theo lá thứ nhất có phải át hay không. Người mới thường áp dụng công thức độc lập cho mọi tình huống, dẫn đến sai lệch. Cần xác định rõ có hoàn lại hay không trước khi tính.
Lỗi 3: Bỏ qua xác suất có điều kiện
Xác suất có điều kiện là xác suất của một sự kiện khi biết một sự kiện khác đã xảy ra. Ví dụ, trong một nhóm 100 người, 40 người thích cà phê, 30 người thích trà, 10 người thích cả hai. Nếu chọn ngẫu nhiên một người thích cà phê, xác suất người đó cũng thích trà là 10/40, tức 25%, không phải 10/100.
Người mới hay nhầm giữa xác suất có điều kiện và xác suất đồng thời. Sự nhầm lẫn này làm sai lệch đánh giá trong y tế, tài chính và đời sống. Khi đã có thêm thông tin, mẫu số thay đổi. Hãy luôn xác định rõ điều kiện đang xét trước khi đưa ra con số.
Tiếp tục khám phá
Tìm hiểu thêm trong chuyên mục liên quan hoặc đọc các bài viết mới.
